Gdy rozebrano pod koniec XIX wieku miejskie fortyfikacje Gdańska, w okolicy zlikwidowanej bramy św. Jakuba powstał Gdański Trójkąt Naukowy. Wybudowano trzy specjalnie zaprojektowane budynki: szkołę św. Piotra i Pawła, archiwum i Bibliotekę Rady Miasta Gdańska (Bibliotheca Senatus Gedanensis ). Pomimo zniszczeń wojennych trójkąt naukowy istnieje do dziś. Szkoła – obecnie LO nr 1 jest przykładem architektury szkolnej z przełomu XIX i XX wieku. Budynek biblioteki dalej pełni swoją funkcję, choć należy dodać, że powiększający się księgozbiór niejako wymusił wybudowanie nowego gmachu. Obecnie mieści się w niej Biblioteka PAN w Gdańsku. Budynek archiwum ucierpiał najbardziej w czasie II wojny światowej. Odremontowany dalej pełni swoją funkcję.
Jednym z dokumentów przechowywanym w archiwum jest księga komturstwa gdańskiego. Wydana została drukiem przez Karolę Ciesielską i Irenę Janosz – Biskupową. W księdze tej zapisany pod numerem 215 jest dokument z dnia 24 czerwca 1413 roku potwierdzający ufundowanie przez Andrzeja ze Słomowa ( kapłana zakonnego ) proboszcza kościoła Mariackiego w Gdańsku biblioteki przy tym kościele. Biblioteka, a właściwie jej zasoby, została w roku 1912 przekazana do Biblioteki Gdańskiej, jako wieczysty depozyt.
W dziale zbiorów specjalnych Biblioteki Gdańskiej PAN znajduje się księga Missale secundum notulam dominorum Teutonicorum (pol. Mszał rytu zakonu krzyżackiego) – rękopiśmienna księga liturgiczna z pierwszej połowy XV wieku, wpisana 4 listopada 2016 roku na Polską Listę Krajową Programu UNESCO – Pamięć świata.
Ten średniowieczy rękopis powstał na początku XV wieku i był używany do celów liturgicznych w Bazylice Mariackiej w Gdańsku. Na wklejce przedniej okładki jest pochodzący z 1518 r. zapis o sprawowaniu z jego udziałem mszy przy ołtarzu świętej Brygidy. Mszał ten jest jednym z 23 rękopisów – ksiąg liturgicznych zakonu krzyżackiego znajdujących się Gdańskiej Bibliotece PAN. Wszystkie one pochodzą ze zbiorów przejętej przez Bibliotekę Gdańską Biblioteki z kościoła Mariackiego w Gdańsku. Z 280 rękopisów znajdujących w bibliotece Mariackiej, do dnia dzisiejszego pozostało 226 egzemplarzy.
Tak oto krzyżackie księgi liturgiczne, używane w najważniejszym kościele Gdańska, przechowane przez protestantów, ocalałe z pożogi wojen napoleońskich i zawieruchy II wojny światowej, stały się polskim fragmentem Pamięci Świata.